به‌ریتانییه‌كان به‌ر له‌ هه‌موو كه‌سێك هه‌ست به‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی ده‌رچوونی وڵاته‌كه‌یان له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌كه‌ن و حه‌وت گۆڕانگاری نه‌رێنی له‌ ژیانیان رووده‌دات و باجه‌كه‌ی ده‌ده‌ن:
ڤیزه‌
هاوڵاتیانی به‌ریتانی له‌ زووترین كاتدا ده‌كه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ریی ده‌رچوون له‌ یه‌كێتی ئه‌وورپا، به‌تایبه‌تی له‌بواری ئازادی هاتوچوو له‌ناو وڵاتانی یه‌كێتی ئه‌وورپا.
له‌كاتێ ئێستادا به‌ریتانییه‌كان ته‌نیا به‌ ناسنامه‌مه‌یه‌ك له‌ ناوچه‌ی شنگن هاتوچوو ده‌كه‌ن (ته‌نانه‌ت به‌ریتانیا كه‌ ئه‌ندامی شنگن نییه‌)، پاش ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا، پێویسته‌ هاوڵاتیانی بۆ سه‌ردانكردنی 27 وڵاتی یه‌كێتی ئه‌وروپا داوای ڤیزه‌ بكه‌ن.
گه‌شت
به‌ریتانییه‌كان بۆ گه‌شت بۆ وڵاتانی یه‌كێتی ئه‌وروپا تووشی خه‌رجییه‌كی زیاتر له‌ جاران ده‌بن. نه‌ك ته‌نیا به‌هۆی دابه‌زینی به‌های پاوه‌ند به‌رامبه‌ر یۆرۆ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی كه‌مبوونه‌وه‌ی توانایی كڕینیان، به‌ڵكو رێككه‌وتننامه‌كانی ئه‌وروپا، ته‌نیا رێگه‌ به‌ كۆمپانیاكانی هێڵی هه‌وایی ئه‌وروپا ده‌ده‌ن بۆ كاركردن له‌ ئاسمانی ئه‌وروپا به‌بی مه‌رج و به‌ربه‌ستی خێرایی و نرخ.
ده‌رفه‌تی كار
ئه‌گه‌ر لایه‌نگرانی ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا له‌ كه‌مپینه‌كه‌یان باسیان له‌ پاراستنی هه‌لی كار بۆ به‌ریتانیاییه‌كان ده‌كرد، به‌ڵام به‌ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا ژماره‌یه‌كی زۆری ده‌رفه‌تی كار له‌ ده‌ست ده‌دات، به‌تایبه‌تی له‌ بانكه‌ گه‌وره‌كان.
به‌ڕێوه‌به‌ری بانكی جی پی مۆرگان، جیمی دیمۆن رایگه‌یاند‌ زیاتر له‌ 16 هه‌زار كه‌س له‌ناو به‌ریتانیا بۆ ئه‌م بانكه‌ كار ده‌كه‌ن و له‌ نێوان هه‌زار و تا چوار هه‌زار ده‌رفه‌تی كار هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌.
مۆرگان ستانلی هه‌زار ده‌رفه‌تی كار له‌ كۆی شه‌ش هه‌زار له‌ به‌ریتانیاوه‌ بۆ یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌گوازرێته‌وه‌. گولدمه‌ن ساكس پلانی گواستنه‌وه‌ی لانیكه‌م 1600 هه‌لی كار له‌ به‌ریتانیاوه‌ هه‌یه‌.
بۆ ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی به‌ریتانیا كه‌ له‌ وڵاتانی یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌ژین ره‌وشه‌كه‌ خراپتر ده‌بێت، 1.3 ملیۆن هاوڵاتی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌ژین و به‌هۆی چه‌ندین كێشه‌وه‌ ناچارن یه‌كێتی ئه‌ورپا به‌جێ بێلن. به‌تایبه‌تی 319 هه‌زار كه‌س له‌ ئیسپانیا، 249 هه‌زار كه‌س له‌ ئیرله‌ندا، 171 هه‌زار كه‌س له‌ فه‌ره‌نسا و 100 هه‌زار كه‌س له‌ ئه‌ڵمانیا.
خانه‌نشینی
خانه‌نشیانی به‌ریتانیا، داهاته‌‌كانیان وه‌ك به‌فری به‌ر خۆر ده‌توێته‌وه‌، به‌هۆی روخانی به‌های پاوه‌ند.
خانه‌نشینێكی به‌ریتانی كه‌ له‌ كه‌رتی په‌روه‌رده‌ و نیشته‌جێبوون له‌ فه‌ره‌نسا خانه‌نشین بووه و پاره‌كه‌ی به‌ دراوی پاوه‌ند له‌ به‌ریتانیا وه‌رده‌گرێت، رایگه‌یاند له‌مه‌ودا داهاته‌كه‌ی نزم ده‌بێته‌وه و پرسیاری ئه‌وه‌ی ده‌كات بۆ ده‌بێته‌ قوربانی، به‌ له‌ ده‌ستدانی پشووی هاوینه‌، ئۆتۆمبێل یان خانوو، یان ناچاره‌ بۆ به‌ریتانیا بگه‌ڕێته‌وه‌.
بێمه‌ی نه‌خۆشی
كێشه‌یه‌كی تر به‌رۆكی ره‌وه‌ندی به‌ریتانیا له‌ ئه‌وروپا ده‌گرێت، بۆ نموونه‌ بێمه‌ی ته‌ندروستییه‌ له‌ فه‌ره‌نسا. هاوڵاتیانی به‌ریتانیا له‌ فه‌ره‌نسا سوود له‌ سیسته‌می نیشتمانی ته‌ندروستی فه‌ره‌نسا وه‌رده‌گرن، به‌هۆی رێكه‌وتنێكی دوو لایه‌نه‌، كه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی به‌ریتانیا تێچووه‌كه‌ی ده‌دات.
هه‌روه‌ها له‌وانه‌یه‌ داوا له‌ هاوڵاتیانی به‌ریتانیا له‌ وڵاتانی یه‌كێتی ئه‌وروپا بكرێت پێویسته‌ بۆ كاركردن مۆڵه‌تی كار وه‌ربگرن.
كارمه‌ندانی دامه‌زراوه‌كانی ئه‌وروپا
چاره‌نووسی هه‌زار كارمه‌ندی به‌ریتانیا له‌ دامه‌زراوه‌كانی ئه‌وروپا، به‌تایبه‌تی له‌ برۆكسل نادیار ده‌بێت. هه‌ندێكیان بیری له‌ به‌ده‌ستهێنانی ره‌گه‌زنامه‌ی دووه‌م ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌تی ره‌گه‌زنامه‌ی به‌لژیكی.
به‌ره‌و سنووری نوێ
ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا، په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ وڵاتانی دراوسی تووشی ئاڵۆزی ده‌كات. ئیسپانیا بیری له‌ داخستنی سنووره‌كانی له‌گه‌ل "جبل طارق" ده‌كات، كه‌ مه‌وداكه‌ی شه‌ش كیلۆمه‌تری چوار گۆشه‌یه‌ و 33 هه‌زار به‌ریتانی تێیدا ده‌ژین.
به‌ ده‌رچوونی به‌ریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وورپا، سنوورێك له‌ باكووری به‌ریتانیا له‌ نێوان ئیرله‌ندای باكوور و ئیرله‌ندا داده‌نرێت كه‌ رۆژانه‌ كاریگه‌ری بۆ سه‌ر هاتوچووی هه‌زاران كه‌س هه‌یه‌.

کوردانی ئەوروپا





شه‌وقی کانه‌بی-ئه‌ڵمانیا
منداڵێکی په‌نابه‌ری کورد له‌ ئه‌ڵمانیا له‌ مه‌له‌وانگه‌یه‌کدا ده‌خنکێت.
یاد بارزان ره‌وف، ته‌مه‌ن 7 ساڵ خه‌ڵکی شاری سلێمانیه‌و له‌گه‌ڵ خانه‌واده‌که‌یدا ماوه‌ی 6 مانگه‌ وه‌ک په‌نابه‌ر هاتونه‌ته‌ ئه‌ڵمانیاو له‌ شارۆچکه‌ی باد برامشتێت نیشته‌جێن که‌ 40 کیلۆمه‌تر له‌ باکوری شاری هامبۆرگ دووره‌.
به‌رزان ره‌وف، باوکی منداڵه‌ خنکاوه‌که‌ رایگه‌یاند، مامۆستاکانی قوتابخانه‌که‌ی کوڕه‌که‌یان له‌گه‌ڵ منداڵه‌ خوێندکاره‌کانی دیکه‌ بردۆته‌‌ مه‌له‌وانگه‌ بۆ مه‌له‌کردن به‌ڵام مامۆستاکان که‌مته‌رخه‌م بوونه‌و کوڕه‌که‌ی مه‌له‌وانی نه‌زانیوه‌و له‌ مه‌له‌وانگه‌که‌دا خنکاوه‌.

به‌رزان ره‌وف، گوتیشی دوای خنکانی منداڵه‌که‌ پۆلیس به‌ هه‌لیکۆپته‌ر منداڵه‌که‌یان گواستۆته‌وه‌ بۆ نه‌خۆشخانه‌ به‌ڵام کارله‌کار ترازاوه‌و منداڵه‌که‌ گیانی له‌ ده‌ست داوه‌، پۆلیس له‌ لێکۆڵینه‌وه‌دایه‌ بۆ ئاشکراکردنی هۆکاری خنکانی منداڵه‌که‌.



کاتێک دەوترێت بەریتانیای گەورە مەبەست لە بوونی دەوڵەتێکی گەورە نیە لەسەر زەویەکی فراوان بەڵکو کاریگەری کولتورو فەرهەنگ و زمان و زانست و سەرمایەو لەسه‌رێکی کەشەوە بوونی گیانی زاڵێتی ئینگلیز لە مێژوودا بە دەست بەسەردا گرتنی وشکانی زیاتر کە لە لایەکەوە بۆ کەرەستەی خاو بۆ بەگەر خستنی کارخانە گەورەکانی و لەسەرێکی کەشەوە دۆزینەوەی بازاری دنیا بۆ ساغکردنەوەی کەلوپەلەکانی ، بە تێپەربوونی قۆناغەکانی مێژوو روودانی دوو جەنگی جیهانی و سەرکەوتنی سیاسەتی جەنگی بەریتانیا بە سەرۆکایەتی چرچل وە خۆبەدەستەوەنەدانی لە جەنگی جیهانی دووەم ، بەریتانیا بوو بە بەریتانیا لە چاو ئەوروپای وێران بوو بە خەزێنەیەکی گەورە لە کۆکردنەوەی هەرچی لە پاش ماوەی جەنگ جێ دەمێنێ زۆرێک لە گەورە پیاوان و سەرمایەدارانی ئەڵمانی و فەرەنسی و دەوڵەتە ئەوروپیەکانی تر روودەکەنە بەریتانیا ، لەوێوە جارێکی تر پلانی دووبارە بنیات نانەوەی ئەوروپایەکی تر دادەرێژن ، لە دوای شکانی ئەڵمانیاو کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لە ئێران و لە شاری تاران هەرسێ سەرکردەی براوەی جەنگ ، چرچل و ستالین و ترومان کۆدەبنەوە تا لە نزیکەوە جارێکی تر هەم دنیا هەم میراتی بەرەی شکاوی جەنگ بەسەر خۆیاندا دابەش بکەن ، ئەوەبوو بەریتانیا هەروەک چۆن لە جەنگدا پشکی شێری پێ بڕا لە میراتی دوای جەنگیشدا پشکی شێری بەرکەوت ، بەدەر لەوەی کە لەگەڵ دورگەی هۆنگ کۆنک و تایوان پەیمانی ١٠٠ ساڵەی هەبوو کە هۆنگ کۆنگ بە کۆنفیدراڵی گەرایەوە سەر چین وەلێ تایوان هەتا ئێستە سەربەخۆیی خۆی پاراستوە لەبەربوونی سەرمایەکی زۆری ئینگلیز لەو دوورگەیە ، لەسەر ئاستی جیهان، دەوڵەتکی گەورەی وەک هند لەژێر سیاسەتی ئینگلیزدان ، وڵاتانی باشوری رۆژهه‌ڵاتی ئاسیا وباشوری  ئەفریقاو دەوڵەتە گرنگەکانی ئەفریقا وەک گانا ،هەروەها کە ئەمرۆ سەنگافورەو مالیزیا دوو نمونەی بەرچاوی سەرکەوتنی سیاسەتی ئابوری ئینگلیزن ، مەسەلەی مانەوە یا نەمانەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا زیاتر سیاسەتی ئابوریە کە ئێستا سنوری ئەو یەکێتیە فراوان بوە بە تێخزاندنی چەندین وڵاتی رۆژهه‌ڵاتی ئەوروپا کە زیاتر بارێکی قورسی مرۆیی و ئابورین بەسەر شانی بەریتانیاوە بۆیە جێی خۆیەتی کە لە دۆخی ئەمرۆدا کە رۆژهەڵاتی ناوین تا چەندین ساڵی تر ئاسۆی ئارام بوونەوەی روون نیە سەرمایەداران و سیاسەتمەدارانی ئینگلیز بیرێک لە ناوخۆی دەوڵەتەکەیان بکەنەوە کە زیاتر نەبنە خۆراکی ململانێ سیاسی ئابوری و تائیفیه‌کان، 
هەروەک چۆن لەسەر ئاستی جیهان بەریتانیا خاوەنی پێگەیەکی یەکجار بەهێزو فراوانە به‌ڵام قسە ئێستا لەسەر ئاستی ئەوروپاو دەنگدانی تاکی ئینگلیزە بۆ مانەوە یا دەرچونیان لە یەکێتی ئەوروپا.
بە بروای من ئەم دەنگۆیە لەو کاتەوە سەرچاوە دەگرێت کە ئەڵمانیا دوای یەکگرتنەوەو دوای رزگاربوونیان لەو بەندانەی سزای دۆراندنی جەنگ وەک دەوڵەتێکی بەهێزو کاریگەر هاتوتۆتە مەیدان کە ئێستا ئەڵمانیا وەک هێزی سێیەمی دنیا لە پیشەسازی و ئابووری دەکەوێتە بەرچاو ، کە بۆ ئنگلیز ئەمە جێگەی جۆرێک لە حساب بۆ کردنە بە تایبەتی لە ساڵی ١٩٩٨ بۆ ساڵی ٢٠٠0 مۆرکردنی چەندین پەیماننامەی ئابوری و سیاسی لە نێوان فەرەنساو ئەڵمانیاو پێداگرتنی ئەڵمانیا لەسەر دراوی یۆرۆ کە تەواوی ئەوروپا بگرێتەوە بەریتانیا تا ئێستە دژە هه‌روه‌ها بە خێرایی کلک گرێدانی فەرەنساو ئەڵمانیا بۆ هێنانی دەوڵەتانی رۆژهه‌ڵاتی ئەوروپا بۆ یەکێتی ئەوروپاو ، دۆستایەتی پتەوی ئەڵمانیا و روسیا ، ئەمانە بە گشتی هۆکار گەلێک بوون کە زەنگی مەترسی بۆ بەریتانیا لێ دەدا کە ئەگەر بەخۆی نەکەوێ ئەوا دەکرێت پێگەی بەهێزی خۆی لە دەست بدات و لە ناو سیاسەتی گشتگیرانەی ئەوروپا ئەو ئابوریە بەهێزەی هەیەتی رۆبچێت ، بۆیە بەریتانیا هەمیشە وای دەکرد کە دوو ساڵی گفتوگۆی وەزیرانی دارایی ئەوروپا لەسەر دراوی یۆرۆبە قورسترین گفتوگۆو بریاری خێراو پەشیمان بوونەوەی خێراو کە چەندین راپۆرتی مێدیایی لەسەر ساز کراوە ، لەمەشدا ئەڵمانیاو فەرەنسا پێشەنگ بوون ، لە ئەوروپادا بەریتانیا پێگەیەکی سیاسی ئابوری بەهێزی هەیە کە بە جیابوونەوەیان وەک بەریتانیا دەمێنێتەوە بۆ نمونە دەوڵەتانی ئەسکەنده‌نافیا بە تایبەتی وڵاتی سوید ، شوێن پێ هەلگرەوەی سیاسەتی بەریتانیایە بەریتانیا لەگەڵ هەر پەیمانێکدا بێ ئەویش لەگەڵیەتی نەبێ ئەویش نیە ، سەرەرای بوونی دەیان و سەدان سەرمایەداری گەورەو ناونجی لە ئەڵمانیا ، فەرەنسا ، سوید ، دانیمارک ، نەرویج ، فینلەندا ، ئیتالیان ، ئیسپانیا ، پۆلندا ، چیک ، نەمسا کە بەریتانیا بمێنێتەوە یا دەرچێت ئەمان لەگەڵ سیاسەتی بەریتانیا دەمێننەوەو ناگۆڕێن ئەمە کە بەریتانیا نەهاتۆتە ناو بازاری دراوی ئۆیرۆ کە سویدو ئەسکەندنافیاش نەهاتن خۆ لە ئەوروپا دەرچێ هیچ گۆرانێک رونادات ، خەمخۆری سەرۆک وەزیران و راوێژکارو سەرۆکی دەوڵەتانی یەکێتی ئەوروپا لە نیگەرانیان لە دەرچونی لەوێوە سەرچاوە دەگرێ کە بەریتانیا بەهێزتر دەبێ و لە رێگایەوە سیاسەتی یەکێتی ئەورپا بێهێز دەکات کە ناچار دەبن بەجۆرێک خۆیان لەگەڵ بەریتانیا بسازێنن بە زۆرە ملێی و تۆپزی ، زۆر هۆکاری تریش کە ماف بە بەریتانیا دەدات بێ گەرانەوە بۆ برۆکسل خۆی بریار لە چارەنوسی بەرژەوەندیەکانی خۆی بدات هەم لە ئەوروپاو هەم لە رۆژهەڵات و هەم لە دنیا .
دانا رەشید ، هانۆڤەر
 یه‌کشه‌مه‌ی رابردوو ده‌رباره‌ی ده‌رفه‌ته‌کانی به‌رده‌م هونه‌ری کوردی و هونه‌رمه‌ندانی کورد له‌ ئه‌ڵمانیاو ئه‌وروپا له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندان سه‌عدون یونس شانۆکارو کارۆخ ئه‌حمه‌د شانۆکار، تاوتوێکرا ئه‌گه‌ر .گوێت لێ نه‌بوه‌، له‌و لینکه‌ گوێی لێبگره‌.
http://www.radio-rum.de/blog/podcast/barnamay-kurdi-19-juni/
ھاوڕێی پەنابەری بەرێز:
نامەیەکی لەم شێوەیە بۆ زۆربەتان ھاتووە یان دێت.
بەکورتی نوسراوە، کە بەرێزت داوای خوێندنی زمانت کردووە.
بەڵام لەم نامەیەدا بەداخەوە نوسراوە،
کە لەبەر کێشەی پەنجەمۆری ووڵاتانی دی (یاسای دەبلن)
یاخود ھەر کێشەیکی دی کە ببێتە ھۆی ، قبوڵ نەکردنی داواکاریەکەت.
ئەم نامەیە تەنھا بۆ خوێندنە و باسی ھیچ شتێکی تری وەک دەرکردن و بڕینی
ئەو برە پارەیەی سۆسیال و ھیچ بەزم و ڕەزمێکی تری تیا نیە.
...................................................
پارێزەر بگریت یان نا؟
ئەوەیان خۆت بڕیاری لەسەر بدە. .
Sirwan Baban- 24.06.2016